Veelgestelde vragen

Wat is de kracht van stress?

Stress is inherent aan leven, aan deelnemen en creëren, aan inzet, aan omgaan met wat er op ons pad komt.  Stress mobiliseert energie waardoor je prestaties kunt leveren waar je je happy bij voelt en waardering voor krijgt. Dat is toch heerlijk? Stress is dus ook noodzakelijk om te kunnen presteren in het leven.

Boekentip: “Gek op stress, maar niet altijd” geschreven door Carolien Hamming, directeur van het CSR centrum.

Wanneer wordt stress een probleem?

Als stress chronisch wordt en de balans tussen stress en herstel verstoord raakt. Als er iets gebeurt waar je van schrikt of als je een spannend gesprek moet voeren, dan ontstaat er een heftige reactie in je brein en in je lijf; je adem stokt, je hartslag verhoogt, je gaat zweten. Doorgaans zakt die stressreactie na een tijdje weg en kom je weer tot rust.

Wanneer je de hele dag in de prestatiemodus blijft, of je dagelijks onveilig voelt, dan raakt je hormoonhuishouding ontregelt. Spieren blijven gespannen, je gaat slechter slapen. Zo kom je in een negatieve spiraal. Een bijkomende kwaliteit van ons stresssysteem is dat we in stressvolle situaties ons lijf minder goed voelen. Daardoor kun je, je lichaam uitputten zonder het in de gaten hebben. Dat wordt helder verbeeld in de video Hoe ontstaat burn-out’ 

Wat zijn de meest voorkomende stresssignalen?

Ons stresssysteem, dat niet wezenlijk is veranderd sinds de oertijd, zet ons bij signalen van onveiligheid onmiddellijk in de vecht- of vluchtmodus door het vrijmaken van onder meer adrenaline en cortisol. Spieren spannen aan, het hart gaat sneller kloppen, bloeddruk stijgt terwijl bijvoorbeeld het verteren van voedsel wordt uitgesteld. Dat is voor even niet erg, maar als stresssituaties zich veel en vaak herhalen worden de stressreacties chronisch en leiden bij voorbeeld tot nek- en schouderklachten, maag- en darmklachten, hoofdpijn, een opgejaagd gevoel, moeite met concentreren en slapeloosheid.

Stressen we teveel of laden we te weinig op?

Dat verschilt per persoon en situatie. Stress is noodzakelijk om te kunnen presteren, om mee te doen. Bij chronische stress krijgen lichaam en brein onvoldoende kans om te herstellen en langzaamaan raakt de accu leeg en gaat stuk. Dan wordt opladen heel lastig. Het is belangrijk dat we voelen wat stress met ons doet. Bewustwording van eigen gedachten, overtuigingen en lichaamssensaties is wat mindfulness ons leert. Bovendien werken veel mensen in een setting die niet aansluit bij wat we evolutionair gezien aankunnen. De hele dag ‘aan’ staan met een overdaad aan informatie in een prikkelvolle omgeving, daar is ons brein niet toe uitgerust.

We hebben een zenuwstelsel dat bestaat uit een sympathisch deel, het gaspedaal en een parasympatisch deel, de rem en acculader. Stel je voor dat je met je auto alleen het gaspedaal bedient en vergeet te remmen … dat loopt geheid verkeert af. Deze twee delen ven het zenuwstelsel kunnen niet gelijktijdig actief zijn. Het sympathisch deel zorgt onder meer voor aanmaak van adrenaline en cortisol waardoor hartslag en bloeddruk stijgen, spierspanning en alertheid toenemen, waardoor we kunnen vechten, vluchten en presteren. Het parasympatisch zenuwstelsel zorgt ervoor dat we ontspannen, ons voedsel verteren, afvalstoffen afvoeren en stoffen als serotonine en oxytocine aanmaken, die belangrijk zijn voor het geluksgevoel en voor het aangaan van sociale verbinding. Uit serotonine maken we bovendien melatonine wat nodig is voor onze slaap.

Hoe komt het dat de ene medewerker burnout raakt en een andere collega fit blijft bij dezelfde omstandigheden?

Dat heeft te maken met verschil in bevlogenheid en veerkracht. Als je bevlogen bent, loop je warm voor je werk. Je bent er enthousiast over en je doet het omdat je het graag wilt, niet omdat het moet. Bevlogenheid is voor zowel de werknemer als de werkgever een prettige eigenschap. Toch zijn het juist bevlogen medewerkers die risico lopen op stressklachten en burnout. Ze zijn enthousiast en betrokken, leggen de lat hoog, hebben vaak moeite met zichzelf begrenzen. Zolang dit samengaat met veel veerkracht en gezonde ontspanning is er niets aan de hand. Als omstandigheden veranderen heeft dat invloed op je veerkracht. Denk aan slechtere nachtrust door de zorg voor een jong gezin of je komt door zorgtaken niet meer toe aan sport en ontspanning. Misschien kost het concentreren je meer moeite in die nieuwe kantoortuin, of neem je meer werk mee naar huis omdat er te weinig collega’s zijn om het werk te verdelen. Als je dan niet voelt wat er in je lijf gebeurt en steeds een tandje bijzet, liggen stressklachten op de loer. Balans tussen inspanning en gezonde ontspanning zijn cruciaal om fit te blijven.

Boekentip: Michael Portzky beschrijft dat helder in ” Veerkracht “.

Welke rol hebben leidinggevenden in organisaties bij stress en burnout preventie?

Gelukkige, vitale medewerkers zijn cruciaal voor het succes van organisaties. Daarin hebben leidinggevenden een belangrijke rol. Zij faciliteren een fysiek én psychosociaal veilige werksetting. Sociale cohesie, waardering en voldoende eigen regelruimte, zijn bekende bronnen van werkgeluk. Leidinggevenden met oprechte aandacht voor het wel en wee van medewerkers, zullen eerder opmerken als het met een medewerker niet goed gaat.

Medewerkers maken van alles mee, wat stress veroorzaakt en effectief werken in de weg staat. Dat kunnen ervaringen in het werk zijn, reorganisaties, calamiteiten, gedoe in het team, regelgevingen of protocollen waar ze niet mee overweg kunnen. Ook stressvolle privésituaties nemen mensen mee naar het werk. Denk aan ziekte of verlies van een geliefd familielid of nabije vriend, relatieproblemen, financiële nood of mantelzorgtaken.

Goed leiderschap vraagt om balans in empathische aandacht én taakgerichte activering, afgestemd op individuele verschillen in het team. Daarvoor is het nodig dat leidinggevenden zichzelf kennen, zodat zij hun eigen normen of kwetsbaarheden niet onbewust projecteren op werksituaties en medewerkers.

Leiderschap betekent ook dat je een voorbeeld bent. Hoe is jouw leefstijl? Sta jij stil bij wat er om je heen gebeurt en bij signalen van je lijf? Ben je ’s avonds laat nog aan het werk en verwacht je dat ook van je medewerkers?

Zie ook de blog van Chantal Bartels over wat je als leidinggevende kan doen om het herstel te bevorderen.

Waarom is fysiek herstel zo belangrijk?

Bij chronische stress raak je hormonaal ontregeld. CSR centrum brengt dat goed in beeld in een filmpje. Naast fysieke klachten (hoofdpijn, nek-, schouder-, rugklachten) leidt chronische stress ook tot fysiologische ontregeling. Als je hormoonafgifte uit balans is en je neurotransmitter huishouding niet deugt, dan heeft het geen zin om op de psychologische toer te gaan. Daarom werken we eerst aan fysiologisch herstel en vervolgens aan inzicht en gedragsverandering gericht op duurzame gezondheid.

Waarin onderscheidt Burnout Preventie Brabant zich?

We geloven in samenwerking vanuit diverse vakgebieden. En we geloven in échte ontmoetingen. We zijn geen fan van online programma’s die een vlot herstel van burnout beloven. Wij bieden een duurzaam herstel binnen de context van het bedrijf. De zes items in ons werkenergiemodel: voeding, beweging, ontspanning, inzicht, emoties en brein, hangen nauw met elkaar samen. Ze zijn alle zes essentieel voor een duurzame inzetbaarheid van medewerkers.

We organiseren workshops die inspireren tot een gezonde werk- en leefstijl. Denk aan een ‘Healthy Digital Lifestyle’. Parallel daaraan bieden we maatwerk begeleiding bij verzuim en re-integratie. Dit doen we vanuit een multidisciplinaire setting. Dit wordt afgestemd op wat past bij die ene cliënt of werksetting, in overleg met de werkgever of bedrijfsarts. Tegelijkertijd delen we onze kennis met werkgevers, leidinggevenden en HR professionals, zodat zij dit in hun werk kunnen integreren.

Burnout Preventie Brabant staat voor duurzaam herstel. Waarom is dit zo belangrijk?

Bij burnout speelt de kracht van overlevingsstrategieën een grote rol. Op heel jonge leeftijd ontdekken we manieren om aandacht te krijgen of juist met rust gelaten te worden, om ons veilig te voelen en waardering te krijgen. Wat winst oplevert gaan we herhalen en zo ontwikkelen we overtuigingen en gedragspatronen die we de rest van ons leven onbewust blijven herhalen. Denk aan sterk zijn, perfectionisme, controleren, zorgen voor de ander. Op den duur kost het volhouden van de overlevingsstrategie meer dan het oplevert aan waardering, aandacht of liefde. Maar dat hebben we niet in de gaten. Daarnaast hebben we de neiging stress en onvrede te compenseren, onszelf zoet te houden met voeding en gedrag dat aanvankelijk comfortabel voelt maar uiteindelijk ongezond is.

Duurzaam herstel vraagt om een gezonde leefstijl en om bewustwording van drijfveren en automatische gedragspatronen, om vrijer te kunnen kiezen welk gedrag hier en nu gewenst en zinvol is.

Welke meetinstrumenten worden er gebruikt?

We zetten verschillende metingen in, afhankelijk van de situatie en de persoon.

  • We beginnen vaak met de CSR vragenlijst stressklachten die een beeld geeft van de ernst van de situatie en inzicht geeft in wat belangrijk is om aan te pakken.
  • De HRV lifestyle analyse geeft goed inzicht in de werking van je zenuwstelsel en wat dat betekent voor je gezondheid. Minimaal 72 uur wordt gemeten hoeveel stress je dagelijkse activiteiten genereren en hoe de kwaliteit is van je herstel.
  • Met de Werkenergie Analyse brengen we je bevlogenheid en energiebalans in beeld binnen de context van je huidige werksetting. Waar krijg je energie van, wat zuigt je leeg en hoe kun je daar invloed op uitoefenen? En dan is er nog de Braverman neurotransmittertest die uitleest hoe het met je is gesteld op fysiologisch niveau. Daarmee kunnen we de oorsprong van klachten achterhalen en een advies geven op gebied van voeding, leefstijl en eventueel supplementen.